اصول گودبرداری
انواع گودبرداری
گودبرداریها به دو گروه كلی حفاظت شده یا مهاربندی شده و حفاظت نشده یا مهاربندی نشده تقسیم میشوند. باید توجه داشت در گودبرداریهای حفاظت نشده پایداری شیبها یا جدارههای قائم گودبرداریها، صرفاً توسط شرایط مكانیكی خاك تامین میشوند.
خطرات موجود در حفاری و گودبرداریریزش دیوارهها و سقوط آوار ( مهمترین و پر ریسكترین خطر در محیطهای حفاری و گودبرداری است)خفگی ناشی از كمبود اكسیژنخطرات ناشی از برخورد و ایجاد صدمات به تاسیسات زیر زمینی همانند گاز، برق ،آب و …مسمومیت ناشی از استنشاق بخارات و گازهای سمیسقوط از ارتفاعاهداف اصلی ایمن سازی گودبرداریحفظ جان انسان های داخل و خارج از گودحفظ اموال داخل و خارج از گودفراهم آوردن شرایط ایمن و مطمئن برای اجرای كار برخی مسائل ایمنی قبل از گودبرداری
قبل از انجام گودبرداری باید موارد مختلفی را بررسی كرد.
در مورد ساختمانهای مجاور: چگونگی اتصال ساختمانهای مجاور و دیوارهای مشترك مرزی ، مكان و نحوهی اتصال دیوارهای مرزی به هم، تیرها یا سقفهای مشترك دو ساختمان مجاور، وجود بازشوها و نعل درگاهها و لولههای دودكش یا داكتهای تأسیساتی واقع در دیوارهای مرزی، نوع مصالح، فرسودگی و وجود تركها در دیوار ساختمان مجاور مورد شناسایی قرار گیرد.با ساخت سقفهای ایمن با استفاده از داربستهای فلزی كه بر روی آن به كمك توریهای مناسب پوشیده شده، قبل از تخریب ساختمان ، ایمنی كافی را در برابر سقوط احتمالی اجسام و مصالح بر سقف، دیوار، حیاط و معابر مجاور ساختگاه ایجاد نمود.قبل از انجام عملیات تخریب در ساختگاه پروژه، چاههای فاضلاب موجود در آن را شناسایی و آنها را با مواد مناسب پر نمود. چنانچه عمق این چاهها بیش از عمق گودبرداری باشد لازم است این چاهها با مصالح بتن كم مایه یا بتن غوطهای، حداقل تا ۵۰ سانتی متر بالاتر از تراز كف گودبرداری پر و سپس روی آن با مواد مناسب دیگر تا سطح زمین پر شود. محل این چاهها باید در نقشههای نهایی سازه نگهبان ترسیم و به عنوان بخشی از شرایط، در طراحی شرایط ایمنی گودبرداری لحاظ شود.مسائل ایمنی ساختمانهای مجاور قبل از گودبرداریهشدارهای كافی در خصوص خطرات ناشی از تخریب به ساكنین ساختمانهای مجاور داده شود و تمهیدات لازم درخصوص عدم سكونت در فواصل نزدیك مرز گودبرداری را بر ایشان فراهم نمود.حتی المقدور مكان دیگری را برای سكونت ساكنین ساختمانهای مجاور پیش بینی و آنجا را خالی از سكنه نمود. همچنین لوازم و وسایل ارزشمند و سنگین را تخلیه یا به قسمتهای دیگر ساختمان كه فاصله كافی از مرز گودبرداری دارد منتقل شود.با كسب مجوز از مراجع ذیربط تابلوهای هشدار دهنده لازم برای عدم عبور عابرین و عدم پارك یا عبور خودرو در اطراف محوطه گودبرداری را در مكانهای مناسب نصب كرد.حصاركشی مناسب با وزن كم در اطراف دیواره گودبرداری در فواصل مناسب ایجاد شود و حتی المقدور دیوارهای سنگین اطراف گود را قبل از گودبرداری تخریب كرد.در ساختمانهای مجاور بررسیهای لازم در خصوص احتمال نشست، ایجاد ترك، حركت دیوارهای مرزی، تغییرشكل چارچوب درها و پنجرهها و یا ریزش سقف به عمل آید و در صورت نیاز دیوارهای جدید از سمت داخل ساختمان در كنار دیوار مرزی، مقاوم سازی دیوار از طریق اجرای دیوار بتن مسلح و پلاستر سیمانی، اجرای دیوار پركننده در بازشوهای دیوار مرزی، بندكشی دیوارهای مرزی و نصب شمعهای مناسب زیر تیرهای سقف در مكانهای مناسب در داخل ساختمان مجاور به اجرا در آید.قبل از انجام گودبرداری باید حتی المقدور تمامی چاههای فاضلاب واقع در ساختمانهای مجاور شناسایی شود. چنانچه فاصله چاههای موجود از مرز گودبرداری كمتر از عمق نهایی گودبرداری است و تراز آب چاهها بالاتر از تراز نهایی كف گودبرداری است، نسبت به تخلیه چاه و جلوگیری از ریختن مجدد آب به درون آنها اقدام نمود. چاههای فاضلاب واقع دراین فاصله باید با مصالح مناسب پر و در فاصله دورتر چاههای جدید حفر و مسیر لولههای فاضلاب منتهی به چاههای پر شده مسدود و سیستم جدید انتقال فاضلاب اجرا و فاضلاب به چاههای جدید منتقل شود.باغچههای ساختمان مجاور شناسایی و راهكار مناسب برای جلوگیری از آبیاری غرقابی آنها پیدا شود.كانالها، جداول، آبروها و تأسیسات انتقال آب و فاضلاب كنار معابر مجاور گودبرداری شناسایی و چنانچه احتمال ریزش آب به درون دیوار گودبرداری وجود دارد با ایجاد عایق مناسب آب بند شوند.تمهیدات در عملیات حفاری و گودبرداریبررسی زمین و مطالعات خاك از لحاظ تعیین مقاومت خاك، احتمال رانش خاك در عملیات اجراییتعیین موقعیت تاسیسات زیر زمینی از قبیل كانالهای تاسیساتی، فاضلاب، لوله كشیهای آب، برق و گاز نظایر مشابه.بررسی خطرات احتمالی در حین گود برداری از قبیل پایداری ساختمانها و سازههای مجاور با محل گودبرداری و تمهیدات ایمنی لازم برای بروز خطرات احتمالی مطابق با دستور العمل مهندس ناظر یا سرپرست كارگاه.در نظر گرفتن اقدامات حفاظتی مناسب برای تامین ایمنی كارگران و سایر افراد نزدیك به محل گودبرداریسازههای نگهبان و مهارهای نگهدارنده آنها باید بعد از صدمات وارده در اثر نیروهای وارده ناشی از كار یا سایر برخوردهای احتمالی كه باعث لق شدن مهارها مورد بررسی قرار گیرند.از تخلیه هر گونه نخاله ناشی از گودبرداری در فاصله كمتر از ۰/۵ متر از لبه گود برداری باید اكیدا خودداری نمود زیرا كه باعث ریزش همان نخاله به داخل گودبرداری و باعث صدمات وارده بر كارگران شاغل در آن میشود.باید از حفاظهای مناسب و توریهای نخاله گیر برای جلوگیری از سقوط خاك و سنگ به داخل محل گود برای تامین ایمنی كارگران شاغل در داخل گود اقدام نمود.در صورت وجود گازهای سمی و خطرناك در داخل كانال باید نسبت به تهویه آنها بصورت ایمن اقدام نمود.سازه نگهبان
سازه نگهبان موقت، سازه درون خاكی است كه برای جلوگیری از ریزش دیوارههای گود، ممانعت از رانش خاك و ایجاد ایستادگی و پایداری لازم از مقابل هر گونه حركت افقی دیوارههای گود و مهار این گونه حركات قبل از اقدام به هر گونه عملیات ساختمانی احداث میشود. سازه نگهبان از یك طرف با خاك و مسائل گوناگون خاك مرتبط است كه باید شناخت جامع و كافی نسبت به آن كسب كرد و به مشكلات و خصوصیات آن اشراف كامل داشت و از طرف دیگر سازهای است كه باید بر اساس اصول شناخته شده مهندسی طراحی و ساخته شود تا قادر باشد با توانمندی، پایداری و ایستادگی لازم، هر گونه رانش و ریزش و حركات افقی خاك را مهار كند. به طور كلی خاكها دارای سه پارامتر عمده مقاومتی، چسبندگی، زاویه اصطكاك داخلی، و وزن مخصوص هستند.